Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| Temple name (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
|---|---|
| Posthumous name (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Biografi | |
| Kelompok | manusia |
| Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |
| Kelahiran | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. 26 Desember 1867 Paris () |
| Kematian | 7 Juni 1956 Fontenay-aux-Roses () |
| Penyebab kematian | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Tempat pemakaman | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Data pribadi | |
| Kelompok etnik | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Ideologi politik | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Agama | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Pendidikan | École Centrale Paris (en) Faculté des lettres de Paris - historical science (en) Lycée Charlemagne (en) |
| Tangan utama | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Warna mata | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Warna rambut | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Kegiatan | |
| Tesis akademis | [Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.] (Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) |
| Penasihat doktoral | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Spesialisasi | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Pekerjaan | filsuf,penulis,kritik |
| Periode | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Periode aktif | (Floruit: Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) |
| Bekerja di | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Partai politik | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Tertarik dengan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Genre | Esai |
| Aliran | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Murid dari | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Dipengaruhi oleh | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Nama pena | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Diwakili oleh | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Gaji pokok | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Total kekayaan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Kesetiaan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Cabang militer | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Pangkat militer | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Komando | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Konflik | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Time in space (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Aktivitas luar kendaraan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| P450 | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Ordo keagamaan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Priestly ordination in the Roman rite (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Konsekrasi | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |
| Celebration (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Ziarah | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Tanggal perayaan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Iconographic symbol (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Domain of saint or deity (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Tipe suara | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Instrumen | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Label rekaman | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Related artists (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Musical conductor (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Patron of the arts (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Membela negara (untuk olahraga) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Olahraga | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Disiplin olahraga berkompetisi pada | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Competition class (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Liga | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Posisi dalam tim | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Tangan main | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Nomor punggung | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Co-driver (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Kepala pelatih | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Drafted by (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Kit supplier (en) | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Karya kreatif | |
Karya terkenal
| |
| Murid doktoral | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Singkatan nama ahli botani | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Singkatan nama zoologi | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Lain-lain | |
| Gelar bangsawan | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Keluarga | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Pasangan nikah | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Kekasih | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Anak | Kesalahan ekspresi: Operator < tak terduga |
| Orang tua | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'., Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Saudara | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Kerabat | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Tuntutan hukum yang diterima | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
| Dinyatakan bersalah atas | Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. |
Penghargaan
| |
| Tanda tangan [[Berkas:Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.|220x250px|alt=]] | |
[[Berkas:Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.|100px|alt= Lambang kebesaran Julien Benda]] | |
| Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |
| Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |
Julien Benda adalah seorang pemikir berkebangsaan Prancis. Ia berasal dari komunitas Yahudi-Prancis. Pendidikan dasarnya ditempuh di Lycée Louis-le-Grand dan kemudian dilanjutkan di École Centrale Paris dan Universitas Paris. Pemikiran Julien Benda yang terpenting ialah tentang kaum intelektual yang ideal dan pengkhianatan intelektual. Salah satu karya tulis Julien Benda yang terkenal ialah La Trahison des Clercs. Pemikiran dari Julien Benda menerima kritik dari pemikir lain seperti Antonio Gramsci dan Edward Said.

Keluarga
Julien Benda dilahirkan di Paris pada tanggal 26 Desember 1867.[1] Keluarganya berasal dari komunitas Yahudi-Prancis.[2] Julie Benda bersekolah di Lycée Louis-le-Grand. Mata pelajaran yang disukainya ialah klasika dan matematika. Julien Benda juga menghadiri École Centrale Paris untuk memperdalam ilmunya di bidang matematika. Namun ia kemudian beralih mempelajari ilmu sejarah di Universitas Paris dan memperoleh gelar sarjana pada tahun 1894.[1]
Pemikiran
Intelektual
Julien Benda membagi masyarakat menjadi dua kaum yang berbeda, yaitu kaum awam dan kaum intelektual. Kaum awam diartikannya sebagai individu-individu yang menjadikan kepentingan dunia sebagai tujuan utamanya. Kalangan yang dapat tergolong dalam kaum awam menurut Julien Benda meliputi rakyat jelata, menteri, raja, pemimpin politik maupun para pemikir. Sementara itu, Julien Benda mengartikan kaum intelektual sebagai individu-individu yang melawan realisme massa yang digeluti oleh kaum awam.[3]
Julien Benda mengartikan intelektual sebagai tokoh yang mampu menghasilkan nilai-nilai yang bersifat transenden dan bersifat universal. Intelektual menurutnya adalah tokoh yang terbebas dari nilai-nilai yang bersifat sentimen kolektif, sehingga nilai-nilai yang dihasilkannya mampu diterapkan pada setiap bangsa di dunia.[4] Julien Benda menetapkan bahwa intelektual tidak memiliki keterikatan dengan suatu kebudayaan, bangsa maupun negara. Sehingga pelanggaran atas nilai-nilai universal akan diperjuangkan hukumannya oleh intelektual.[5]
Julien Benda membagi lagi kaum intelektual menjadi dua jenis berdasarkan kepada absolutisme moral. Jenis pertama ialah intelektual yang sepenuhnya tidak terlibat pada nafsu material. Mereka menggunakan akal pikirannya hanya sebagai kegemaran tanpa pamrih dengan tujuan untuk menciptakan nilai-nilai yang bersifat luhur. Jenis kedua ialah intelektual yang terlibat dalam permasalahan dunia tetapi memiliki nilai-nilai moral dan nilai-nilai abstrak yang lebih berharga. Mereka mengarahkan politik dan konflik ke ranah teori sehingga mampu menciptakan teori mengenai negara modern maupun teori tentang pertikaian akibat egoisme. Jenis intelektual pertama antara lain diwakili oleh Leonardo da Vinci, Nicolas Malebranche, dan Johann Wolfgang von Goethe. Sedangkan jenis intelektual kedua antara lain diwakili oleh Desiderius Erasmus, Immanuel Kant dan Ernest Renan.[6]
Pemikiran Julien Benda mengenai kaum intelektual secara murni bersifat ideal. Kehidupan kaum intelektual menurutnya harus mandiri dan terpisah dari perkembangan ekonomi dan politik.[7] Menurut Julien Benda, intelektual bukanlah tokoh yang tidak mempedulikan kehidupan masyarakat. Ciri intelektual yang diakui oleh Julien Benda adalah tokoh yang turut serta dalam mengatasi perilaku menyimpang oleh penguasa dan yang terjadi di dalam masyarakat. Perilaku menyimpang ini misalnya korupsi dan kekerasan.[8]
Pengkhianatan intelektual
Pengkhianatan intelektual menurut Julien Benda terjadi ketika kaum intelektual mengalami pembalikan fungsi dengan kaum awam. Karena pembalikan ini, kaum intelektual menjadi sama dengan kaum awam. Julien Benda mengemukakan bahwa penyebab terjadinya pengkhianatan intelektual adalah adanya kewajiban intelektual sebagai warga negara dalam dunia modern. Kewajiban yang menjadi tanggung jawab bagi kaum intelektual membuat mereka sulit menolak keinginan-keinginan dari kaum awam.[9]
Karya tulis
La Trahison des Clercs
La Trahison des Clercs (Pengkhianat Kaum Intelektual) diterbitkan tahun 1927.[10] Buku ini membahas tentang pemikiran Julien Benda mengenai kaum intelektual dan perannya di Dunia Barat.[11] La Trahison des Clercs dicetak ulang pada tahun 1946 dengan menambahkan pengantar yang membahas tentang pengkhianatan kaum intelektual akibat nafsu politik.[12] The Beacon Press menerbitkan edisi bahasa Inggris dari La Trahison des Clercs di Boston pada tahun 1955 dengan judul The Betrayal of the Intellectual.[7]
Di dalam La Trahison des Clercs, Julien Benda menampilkan sosok idel bagi kaum intelektual. Penggambaran kaum intelektual dalam buku ini ialah yang tidak ingin mencapai tujuan praktis, melainkan mencapai kegembiraan melalui seni, ilmu dan perenungan metafisika.[13] Kaum intelektual yang dibahas dalam La Trahison des Clercs terbatas pada golongan tertentu di Eropa yang memiliki kebudayaan yang sangat berbeda dengan kebudayaan lain, termasuk budaya Amerika Serikat. Kata Clercs dalam judul bukunya merujuk kepada clerus (klerus) dalam bahasa Latin pada Abad Pertengahan.[14] Klerus ialah golongan rohaniwan yang telah melakukan tonsur sebagai tanda penahbisan. Praktik tonsur membuat golongan rohaniwan ini memiliki ciri cukuran kepala yang tampak botak.[15] Klerus tidak diadili oleh hukum sipil biasa tetapi menerima hukum tersendiri khususnya dalam tradisi Gereja Inggris.[16]
Kritik
Kritik oleh Antonio Gramsci
Antonio Gramsci memberikan koreksi terhadap prinsip universal yang diberlakukan oleh Julien Benda terhadap konsep intelektual.[17] Kritik Antonio Gramsci terhadap Julien Benda terkait dengan pemisahan kaum intelektual sebagai masyarakat tersendiri. Antonio Gramsci menolak pandangan bahwa kaum intelektual terpisah dari masyarakat karena adanya peran dan tugas intelektual dalam negara. Menurut Antonio Gramsci, setiap kelompok masyarakat masing-masing memiliki kelompok intelektual.[18]
Kritik oleh Edward Said
Dalam pandangan Edward Said, Julien Benda mengartikan intelektual dalam pandangan Eropa dan tidak menyertai pandangan Tiongkok atau Jepang. Pandangan ini diamati oleh Edward Said dari pengertian Benda mengenai intelektual sebagai tokoh yang mengutamakan kebahagiaan dibandingkan tujuan praktis. Namun, kebahagiaan dari intelektual menurut Julien Benda hanya dapat memperoleh keuntungan non-material melalui seni, ilmu pengetahuan dan spekulasi metafisika.[4]
Referensi
Catatan kaki
- 1 2 Murray, Christopher John (2013). Encyclopedia of Modern French Thought (dalam bahasa Inggris). Routledge. hlm. 77. ISBN 978-1-135-45564-4.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Status URL (link) - ↑ Kritzman, L. D., Reilly, B. J., DeBevoise, M. B. (2006). The Columbia History of Twentieth-century French Thought (dalam bahasa Inggris). Columbia University Press. hlm. 270. ISBN 978-0-231-10790-7.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Banyak nama: daftar penulis (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link) - ↑ Arif 2009, hlm. 25-26.
- 1 2 Kleden 2020, hlm. 1.
- ↑ Kleden 2020, hlm. 2.
- ↑ Arif 2009, hlm. 26.
- 1 2 Fridiyanto 2017, hlm. 35.
- ↑ Kleden 2020, hlm. 1-2.
- ↑ Said 2014, hlm. xxvii.
- ↑ Dhakidae 2003, hlm. 30.
- ↑ Arif 2017, hlm. 8.
- ↑ Fridiyanto 2017, hlm. 36.
- ↑ Said 2014, hlm. xxvi.
- ↑ Dhakidae 2003, hlm. 32.
- ↑ Arif 2009, hlm. 25.
- ↑ Dhakidae 2003, hlm. 32-33.
- ↑ Kleden 2020, hlm. 3.
- ↑ Arif 2017, hlm. 9.
Daftar pustaka
- Arif, Syaiful (Juli 2009). Gus Dur dan Ilmu Sosial Transformatif: Sebuah Biografi Intelektual. Depok: Penerbit Koekoesan. ISBN 978-979-1442-26-8.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Ref menduplikasi bawaan (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
- Arif (Februari 2017). "Intelektual dan Ulama vis-à-vis Penguasa". Islamia. XI (1).
{{cite journal}}: Pemeliharaan CS1: Ref menduplikasi bawaan (link)
- Dhakidae, Daniel (2003). Parera, F., Koekeritz, Y., dan Helly P., D. (ed.). Cendekiawan dan Kekuasaan dalam Negara Orde Baru. Jakarta: Penerbit PT Gramedia Pustaka Utama. ISBN 979-22-0309-5.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Banyak nama: daftar penyunting (link) Pemeliharaan CS1: Ref menduplikasi bawaan (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
- Fridiyanto (2017). Fridiyanto dan Agustin, O. (ed.). Kaum Intelektual dalam Catatan Kaki Kekuasaan. Metro Pusat: CV. Gre Publishing.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Ref menduplikasi bawaan (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
- Kleden, Ignas (Desember 2020). Fragmen Sejarah Intelektual: Beberapa Profil Indonesia Merdeka. Jakarta: Yayasan Pustaka Obor Indonesia. ISBN 978-602-433-687-5.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Ref menduplikasi bawaan (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
- Said, Edward W. (Januari 2014). Peran Intelektual: Kuliah-Kuliah Reith Tahun 1993 [Representation of the Intellectual: The 1993 Reith Lectures]. Diterjemahkan oleh Hindriyati, P., R., dan Sirait, P. H. Jakarta: Yayasan Pustaka Obor Indonesia. ISBN 978-979-461-866-0.
{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Banyak nama: daftar penerjemah (link) Pemeliharaan CS1: Ref menduplikasi bawaan (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
| Internasional | |
|---|---|
| Nasional | |
| Akademik | |
| Orang | |
| Lain-lain | |