Selasa, 06 Oktober 2026
23:00 WIB
TERKINI
Cuaca Lampung Timur Dominasi Sebaran 140 Titik Panas di Provinsi Lampung Ekonomi Dan Bisnis Harga Emas Antam 6 Oktober 2026 Terkoreksi, Cek Daftar Lengkapnya Bandar Lampung Direktur RSUDAM Imam Ghozali Tanggapi Isu Mutasi: Siap Mengabdi Sesuai Kompetensi Lampung Timur Ceceran Minyak Misterius Kembali Cemari Pantai Cemara Lampung Timur Bandar Lampung Mendiktisaintek Brian Yuliarto Optimis Itera Jadi Institut Teknologi Terbaik Asia Tenggara Hukum Pengiriman 1,68 Juta Batang Rokok Ilegal Terbongkar di Tol Tulang Bawang Hiburan No Na Kibarkan Merah Putih: Video Musik 'Work' Tembus UK Music Video Awards 2026 Regional Duel Sengit Barito Putera dan Tira Persikabo Ramaikan Panggung Liga 1 Regional Barito Putera Taklukkan Persebaya Surabaya dengan Skor Tipis 1-0 Regional Evakuasi Korban Tabrakan Speedboat Paspampres di Palangkaraya Dilakukan Cuaca Lampung Timur Dominasi Sebaran 140 Titik Panas di Provinsi Lampung Ekonomi Dan Bisnis Harga Emas Antam 6 Oktober 2026 Terkoreksi, Cek Daftar Lengkapnya Bandar Lampung Direktur RSUDAM Imam Ghozali Tanggapi Isu Mutasi: Siap Mengabdi Sesuai Kompetensi Lampung Timur Ceceran Minyak Misterius Kembali Cemari Pantai Cemara Lampung Timur Bandar Lampung Mendiktisaintek Brian Yuliarto Optimis Itera Jadi Institut Teknologi Terbaik Asia Tenggara Hukum Pengiriman 1,68 Juta Batang Rokok Ilegal Terbongkar di Tol Tulang Bawang Hiburan No Na Kibarkan Merah Putih: Video Musik 'Work' Tembus UK Music Video Awards 2026 Regional Duel Sengit Barito Putera dan Tira Persikabo Ramaikan Panggung Liga 1 Regional Barito Putera Taklukkan Persebaya Surabaya dengan Skor Tipis 1-0 Regional Evakuasi Korban Tabrakan Speedboat Paspampres di Palangkaraya Dilakukan

Dasanama

Bagikan:

Dasanama (Carakan: ꦢꦱꦤꦩ, pengucapan bahasa Jawa: [d̪ɔsɔnɔmɔ]) adalah persamaan istilah suatu kata dalam bahasa Jawa yang memiliki makna sama atau hampir serupa. Dasanama lebih dipahami sebagai sinonim dalam lingkup bahasa Jawa. Istilah atau kata yang ber-dasanama dalam bahasa Jawa sangat beragam, mulai dari lingkup nama-nama tokoh pewayangan, hewan, penanggalan, tempat, hingga istilah umum yang berupa kata kerja dalam percakapan sehari-hari.

Etimologi

Dasanama berasal dari kata dasa yang berarti sepuluh dan nama yang berarti sebutan atau nama. Sehingga secara mentah istilah dasanama dapat diartikan sebagai nama yang berjumlah sepuluh atau suatu subjek/istilah/benda yang memiliki nama sejumlah sepuluh.[1] Namun dalam praktiknya, suatu istilah yang ber-dasanama ada yang memiliki kurang dari sepuluh nama dan ada yang lebih dari sepuluh (meskipun ada juga yang secara tepat memiliki sepuluh nama).[1]

Dasanama hewan

Istilah yang ber-dasanama memiliki lingkup yang luas dan beragam, meliputi nama-nama tokoh pewayangan, hewan, penanggalan, tempat, hingga istilah umum yang berupa kata kerja dalam percakapan sehari-hari. Berikut ini adalah istilah dasanama dalam nama-nama hewan:[2][3][4]

250px-Dasanama_Manuk.png?utm_source=id.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail
Kiriman akun media sosial Wikipedia Jawa yang menerangkan dasanama 'manuk'
  • kethèk = réwanda | kenyung | kera | kapi | kuthila | kuthilapas | wanara | wré | plawaga | palwaga | palgosa | juris | munyuk | monyèt | gocara | bruk | bedhès
  • lutung = anjani | cenguk | kanjura | kresnadha | kresnangga | anuki | sulanjani | wiruka | joni | budheng
  • kucing = uridha | kusingha | kumwangga | windula | landhika | pusa | posiya | pawasa
  • sapi = andana | andaka | iyata | nadrika | sumwata | lembu | lambana | gorawa | garwita | gutara | gomara | biksu
  • kebo = andhanu | karbwita | danuka | setyaka | srawana | maésa | mundhing | miswa | gopaka | gomi | badhagas
  • banthèng = andaka | angun-angun | sarawa | jawidha | yawa | go | goh | gurisa | gawindra | gawaksa | gawala | bapakridha
  • warak = endhepan | ascarma | karthupa | durgangga | sandela | warkapati | libra | panyula | barkita
  • asu = anjing | aswibuja | cika | camera | kuwaka | sona | srenggala | swa | sagawon | wreka | purisika | basu | bugel
  • cèlèng = andhapan | celengan | durgangsa | sungkara | waraha | wijung | wag | weg | jubris | bakwi
  • gajah = asti | èsthi | kunjara | dwirocana | dwaradha | dwipa | dwipangga | samadya | samaja | waniti | liman | pinggala | matengga | gajaksa | gathamuthu | bajramuka
  • ula = ananta | urar | aliman | nuwinda | naga | taksaka | sarpa | sawer | wasu | wiswaka | bujangga
  • kadhal = umetaka | karla | didika | bundhan
  • banyak = awija | angsa | wranggura | gangsa
  • pitik = ahyam | ayam | kruha | sata | pitrik | kruwaka | ékraya
  • manuk = kukila | kaga | saimbra | paksi | garura | garelya | garudha
  • lawa = cot | sèri | sopla | sémbu | laba
  • garangan = sapwan | walagra | gitraka | giyu
  • kemangga = umeng | kyaksa | kamamangga | warmata | gumenggeng
  • walang = kithika | wancak | wancal | wancala
  • semut = rurinda | kasarya | tutsma | brakithi
  • kupu = rangana | karmija | drupawa | trija
  • tawon = tusara | tuskara | tapsa | wata | metala | labet
  • kinjeng = kipada | trawanggana | trungka | saspada | gambyang
  • coro = curwa | karlaka | wragna | lipasa
  • jangkrik = rikrita | wiksnadha | jota
  • yuyu = rakatha | karkatha | kratika | kalakatha
  • bulus = krudhapada | kurmanda | welusa | wedhungha | weyangga
  • iwak = oti | wiyangga | jita | mina | mira | matsya | maswa

Dasanama untuk elemen dan kenampakan alam

Berikut ini adalah beberapa dasanama untuk elemen dan kenampakan alam:[3][5]

Elemen dasar alam

  • Banyu = har | hèr | udaka | hwap | amerta | ranu | tirta | tita | toya | tuban | tangaka | sindu | sunda | sanghara | sangara | wé | warih | waya | wayi | lwah | jahnawi | jahning | jala | yèh | yahning | yèng | gangga | bong
  • Geni = anala | api | apuyya | agni | dahana | latu | pawaka | puya | puyika | mercu | mretyu | bahni
  • Angin = anila | aliwawar | sindhung | sadhaka | samirana | lésus | prahara | pracandha | pawana | maruta | barat | bajra | bayu
  • Lemah = rasatala | kisma | kismaka | siti | swanapada | laksititala | bantala | bumija

Objek alam

  • Srengéngé = aruna | arkara | arditya | asuman | nanda | radité | raditya | rawi | rawikara | karaba | kalandaragni | kalandakara | dinakara | diwangkara | talaba | surya | suwanda agni | pratangga | pratanggakara | pratanggapati | prabangkara | baskara | bagaskara | bagaspati
  • Rembulan = indu | indung | candra | rati | ratih | kirana | tèngsu | sitaresmi | sitangsu | sasi | sasadhara | sasangka | salancana | sangkara | wulan | lèk | lalwun | prabancana | basanta
  • Lintang = ucu | kartika | karwikaya | trangga = trengga | tranggana = trenggana | taranggana | sukra | sukla | sudama | sodama | sasa | susup | susup-susup | wintang | ganéra | bintang
  • Méga = urur | urut | irawan | awang | ima | imanda | imantara | imalaya | imangkara | nirada | karau | kukap | kokap | kuwéra | digda | samégana | sangheb | sanggana | sangub | wataragana | jaladara | jadha | bataragana
  • Langit = akasa | nabastala | cakrawala | rawismara | dik | dik-dik | widik-widik | wiyat | wiyati | lirang | paywarata | juma | gagana | boma

Kenampakan alam

  • Gunung = éndra | acala | ardi | arga | asalingga | aldaka | himawan | dri | sarswa | wukir | paraswa | prawata | parwata | mahahimawan | mèru | giri | geger | giriwara | basulingga
  • Segara = hèrnawa | udadi | udaya | tasik | samudra | saganten | sabaga | waudadi | waudaya | pasir | jadhi | jalanidhi | jaladri | jaladiyan
  • Alas = utyana | rimba | taratab | wana | wanantara | wanadri | wanadurga | wanawasa | wanapringga | wulusan | lirang | paringga | baga
  • Kali = nadi | narmada | sunghé | wlahan | lwah | lèpèn | jahning | bahnawi | banawi | bangawan
  • Rawa = rawi, telar

Dasanama hari dan penanggalan

Berikut ini adalah dasanama dari nama-nama hari dalam seminggu:[6]

  • Senèn = Soma
  • Slasa = Anggara
  • Rebo = Buda
  • Kemis = Respati
  • Jumuwah = Sukra
  • Setu = Tumpak
  • Ahad = Dité

Berikut ini adalah dasanama dari nama nama Bulan (penanggalan) dalam setahun:

  • Wadana = Januari
  • Wijangga = Februari
  • Wiyana. = Maret
  • Widada = April
  • Widarpa = Mei
  • Wilapa = Juni
  • Wahana = Juli
  • Wanana = Agustus
  • Wurana = September
  • Wujana = Oktober
  • Wujala = Nopember
  • Warana = Desember

Berikut ini adalah dasanama dari nama-nama hari pasaran Jawa:[6]

  • Legi = Manis
  • Pahing = Paing, Pethakan
  • Pon = Kuningan, Kelabet
  • Wagé = Cemengan
  • Kliwon = Kasih

Dasanama tokoh pewayangan

Berikut ini adalah beberapa daftar dasanama tokoh pewayangan:[7]

Ratu

  • Prabu Drupada = Sucitra, Pancalaraja
  • Prabu Bismaka = Hiranyaka, Rukmaka
  • Prabu Kresna = Sri Bathara Arimurti, Narasingha, Narayana, Kresna, Danar(janar)dana, Wisnumurti, Wasudéwa, Padmanaba, Basudéwaputra, Madawa, Gowinda, Keshawa, Jelithéng, Cemani
  • Prabu Boma Narakaswara = Sitija, Mahitalasuta, Trajutresna, Mahija
  • Prabu Basukethi = Wasupati
  • Prabu Durgandana = Wirathèswara, Matswanata, Matswapati, Maswapati, Baswéndra
  • Prabu Wisrawana = Dhanaraja, Dhanapati
  • Prabu Ugraséna = Ékawwama, Setyajit
  • Prabu Setyaki = Ékaboma, Sarayuddha, Sinisuta, Wresniwira, Yaduwresni, Bimakunthing
  • Prabu Arjunasasra = Arjunawijaya, Sasrabau
  • Prabu Salya = Narasoma, Somadanta, Madrakéswara, Madridipa
  • Prabu Baladéwa = Halayuda, Kakrasana, Kusumawalikita, Wasi Jaladara, Basukiyana, Balarama, Sangkrasana, Resi Curiganata, Kusuma Winengpita
  • Prabu Abyasa = Rancakaprawa, Kresnadwipayana, Déwayana, Suktinaprawa, Wyasa
  • Prabu Pandhu Déwanata = Darmaraja, Déwayana, Gandrawastra
  • Prabu Suyudana = Anggendarisuta, Kurupati, Duryudana, Jayapitana, Jaka Pitana
  • Prabu Yudhistira = Darmaraja, Darmakusuma, Darmawangsa, Darmaputra, Dwijakangka, Puntadéwa, Gunatalikrama, Sami Aji, Ajatasaru, Kantakapura, Kalimataya, Kalimantara
  • Prabu Parikesit = Darmasarana, Mahabrata, Paripurna, Kresnadipayana
  • Prabu Yugiswara = Yudayana, Baswara
  • Prabu Karna = Radéya, Kunthibojatenaya, Suryaputra, Basuséna
  • Prabu Dasamuka = Rahwana, Wasaswa
  • Prabu Ramawijaya = Ramabadra, Ragawa, Dasapati
  • Prabu Niwatakawaca = Nirbita
  • Prabu Drawakawaca = Ardawalika

Satriya dan Pandhita

  • Anoman = Anilatmaja, Anjanisuta, Ramadayapati, Pawanasuta, Maruti, Marutasuta, Bayusuta, Bawyatmaja, Guruputra, Rewandapingul, Wanara Seta, Mayangkara, Senggana
  • Radèn Antareja = Anantareja, Antaséna, Sénaputra, Jayabuntala, Nagaraja
  • Radèn Angkawijaya = Abimanyu, Sumbadriya, Wanuddhara, Jaya Murcita, Jaka Pengalasan, Wanudara, Palguna Putra, Kiriyatmaja, Parta Suta, Banjaransari, Wirabratama
  • Resi Kanwa = Kano, Kowara, Nagata
  • Resi Druna = Kumbayana, Kumbayoni, Swayana, Baratmadyaputra
  • Radèn Drusthajumena = Drupadaputra, Sikandhana, Pancaléya
  • Satyaki = Ékaboma, Sinisuta, Sarayoddha, Wresniwira, Yaduwresni, Bimakunthing, Sètyaki, Sèncaki, Garburuci, Yuyudana, Padmanegara. Singa Mulangjaya
  • Patih Suwanda = Semantri
  • Radèn Samba = Kresnaputra, Wisnubrata, Jembawatiputra, Kusuma Kilatmaka
  • Patih Sengkuni = Harya Suman, Gendaraputra, Triganalpati
  • Harya Wrekudara = Kusumadilaga, Kusumayuda, Séna, Wayuninda, Pawanasuta, Judhipati, Jayalaga, Gandawastratmaja, Bayusuta, Bayuputra, Bayusiwi, Brataséna, Bima, Bimaséna, Kunthisunu, Pandhusiwi, Jagal Abilawa, Tugu Wasesa, Wijasena,
  • Radèn Warsakusuma = Anggakusuma, Karnasuta
  • Radèn Leksmana = Andakasiwaya, Nitiatma, Ramaleksmana, Trunasudarsana, Trunawimbaningrum, Tanggulmaruta, Sumitratmaja
  • Radèn Janaka = Éndraputra, Endratanaya, Arjuna, Kunta, Kirithi, Kumbalyali, Dananjaya, Pandhuputra, Parta, Pararta, Premadi, Palguna, Janawi, Kombang Ali-Ali, Pamadya, Jelamprong, Begawan Ciptaning, Begawan Mintaraga
  • Harya Jayadrata = Sindurja, Sindupati, Sapwaniputra
  • Radèn Gathutkaca = Krincing Wesi, Érawana, Arimbyatmaja, Tutuka, Sénaputra, Purobaya, Guretna, Purbaya
  • Resi Bisma = Santanuja, Satwana, Warabisma, Wisama, Jahnawisuta, Ganggasuta, Biwara, Dewabrata
  • Radèn Nakula = Pintèn, Grantika
  • Radèn Sadewa = Tangsèn, Tantripala
  • Resi Parashurama = Rama Bhargawa, Bregupati
  • Patih Udawa = Pawanayadi

Referensi

  1. 1 2 Padmosoekotjo, S. (1953). Ngéngréngan Kasusastran Djawa I. Jogjakarta: Hien Hoo Sing.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
  2. ↑ Anonim (1882). Kawi Dasanama. Surakarta.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Lokasi tanpa penerbit (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
  3. 1 2 Padmasusastra (1897). Serat Dasanama Kawi. Surakarta.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Lokasi tanpa penerbit (link) Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
  4. ↑ Wojowasito, S. (1977). Kamus Kawi - Indonesia. Malang: CV. Pengarang.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
  5. ↑ Sastranagara, Radèn Tumenggung; Dirjaatmaja, Radèn (1913). Serat Dasanamajarwa. Surakarta: N. V. Mij. t/v d/z Albert Rusche & Co.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
  6. 1 2 Dwidjo, Pak (1950). Dasanama. Jogjakarta: Soejadi.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
  7. ↑ Padmasusastra; Sasradiningrat; Wirapustaka (1903). Serat Bausastra: Jarwa Kawi. Surakarta: Sie Dhian Hoo.{{cite book}}: Pemeliharaan CS1: Status URL (link)
Konten disalin dari Wikipedia Bahasa Indonesia (lisensi CC BY-SA) Lihat versi asli di Wikipedia

Rekomendasi Pilihan