Senin, 19 Oktober 2026
21:29 WIB
TERKINI
Lampung Tengah Kebakaran Landa TPA Bandarjaya Lampung Tengah, Gas Metan Diduga Pemicu Utama Pesawaran Pesawaran Jadi Pelopor Lampung, Lantik Pengurus Abpednas di 11 Kecamatan Lampung Tengah Asap Tebal TPA Bandar Jaya Picu Tabrakan Beruntun di Tol Trans-Sumatera, Dua Korban Luka Lampung Prakiraan Cuaca Lampung 19 Oktober 2026: Waspada Hujan Malam Hari Lampung Aktivitas Gunung Anak Krakatau Tetap Siaga, Kegempaan Terus Terjadi Universitas Teknokrat Indonesia Mahasiswa Universitas Teknokrat Raih Empat Gelar Bergengsi di Kompetisi Bahasa Inggris Nasional Pesisir Barat Pesisir Barat Jalin Kemitraan Strategis, Dorong Akses Pendidikan Tinggi Terjangkau Universitas Teknokrat Indonesia Teknokrat dan PMD Pesawaran Bersinergi Wujudkan Desa Digital Berkelanjutan Humaniora Memperkuat Hak Konstitusional Perempuan Adat untuk Kedaulatan Bangsa Pesawaran Lampung Dorong Rantai Pasok Hijau Kakao, Kopi, Lada ke Pasar Global Lampung Tengah Kebakaran Landa TPA Bandarjaya Lampung Tengah, Gas Metan Diduga Pemicu Utama Pesawaran Pesawaran Jadi Pelopor Lampung, Lantik Pengurus Abpednas di 11 Kecamatan Lampung Tengah Asap Tebal TPA Bandar Jaya Picu Tabrakan Beruntun di Tol Trans-Sumatera, Dua Korban Luka Lampung Prakiraan Cuaca Lampung 19 Oktober 2026: Waspada Hujan Malam Hari Lampung Aktivitas Gunung Anak Krakatau Tetap Siaga, Kegempaan Terus Terjadi Universitas Teknokrat Indonesia Mahasiswa Universitas Teknokrat Raih Empat Gelar Bergengsi di Kompetisi Bahasa Inggris Nasional Pesisir Barat Pesisir Barat Jalin Kemitraan Strategis, Dorong Akses Pendidikan Tinggi Terjangkau Universitas Teknokrat Indonesia Teknokrat dan PMD Pesawaran Bersinergi Wujudkan Desa Digital Berkelanjutan Humaniora Memperkuat Hak Konstitusional Perempuan Adat untuk Kedaulatan Bangsa Pesawaran Lampung Dorong Rantai Pasok Hijau Kakao, Kopi, Lada ke Pasar Global
Luak Tanah Data

Luak Tanah Data

Bagikan:
330px-Balairung_Tabek_Sari_-_Sumatera_Barat.jpg?utm_source=id.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail
Balairung Sari di Nagari Tabek.

Luak Tanah Datar atau disebut Luhak Tanah Data dalam bahasa Minangkabau merupakan salah satu kawasan konfederasi dari beberapa Nagari yang ada dalam wilayah kebudayaan Minangkabau. Bersama dengan Luhak Agam dan Luhak Limo Puluah dikenal dengan nama Luhak Nan Tigo yang berarti Luhak yang tiga.[1][2]

Kawasan Luhak Tanah Datar merupakan kawasan utama dalam tradisi masyarakat Minangkabau, tempat kedudukan Yang Dipertuan Pagaruyung atau Raja Alam Minangkabau. Masyarakatnya umumnya menganut kelarasan Koto Piliang, kelarasan atau aturan yang digagas oleh Datuk Katumanggungan. Sedangkan Kelarasan Bodi Caniago yang digagas Datuak Parpatiah nan Sabatang memiliki basis pengikut di Limo Kaum

Etimologi

Tidak ada data yang pasti tentang asal-usul nama Tanah Datar ini. Namun ada sebuah penafsiran lain dari penggunaan nama Tanah Datar ini, yaitu sebenarnya bermaksud Tak Nan Data dalam bahasa Minangkabau yang berarti tidak ada yang datar. Pengertian ini bertentangan dengan maksud Tanah Datar. Hal ini mengingat pada kawasan Luak ini memang sulit ditemukan tanah yang datar, malah kondisi geografis kawasan ini berbukit dan berlembah, sehingga maksud tidak ada tanah yang datar tentu lebih tepat untuk kondisi geografis kawasan luak ini.

Sejarah

Luak Tanah Datar merupakan Luak yang pertama kali didirikan, sehingga disebut Luak Nan Tuo yang berarti Luak yang tua. Banyak peninggalan sejarah yang ditemukan di Luak ini seperti Sawah Satampang Baniah, Lurah Nan Indak Barangin, Galundi Nan Baselo, Batu Batikam, Balai Nan Panjang, dan Kuburan Panjang. Beberapa di antaranya bahkan merupakan peninggalan purbakala.

Penduduk Luak Tanah Datar pada awalnya didominasi oleh pendatang asal India Selatan.[3] Ini dibuktikan dengan banyaknya gelar bernuansa India yang dipakai oleh Datuk di Minangkabau, seperti Maharajo yang berasal dari kata Maharaj dan Rajo Indo yang berasal dari kata Rajendra.[4]

Di Luak ini terdapat pemukiman penduduk bernama Nagari Pariangan, yang oleh masyarakat Minangkabau diyakini sebagai Nagari pertama di Minangkabau. Kerajaan pertama di Minangkabau pun juga terdapat Luak ini, bernama Kerajaan Pasumayan Koto Batu.[5] Dari Luak Tanah Datar inilah kemudian orang Minangkabau berkembang dan berpindah ke daerah lain seperti Luak Limo Puluah dan Luak Agam.[6]

Wilayah

Wilayah Luak Tanah Data meliputi daerah di sekitar kaki gunung Marapi bagian selatan sampai ke kaki gunung Sago bagian tenggara. Nagari-nagari yang termasuk ke dalam wilayah Luak Tanah Datar ini adalah:[7]

  1. Tampuak Tangkai Pariangan Salapan Koto: Pariangan, Padang Panjang, Guguak, Sikaladi, Koto Tuo, Sialahan, Koto Baru dan Batu Basa.
  2. Tujuah Langgam di Hilia: Galogandang, Padang Lua, Turawan, Balimbiang, Kinawai, Sawah Kareh dan Bukik Tamasu.
  3. Limo Kaum Duo Baleh Koto: Dusun Tuo, Balai Labuah, Balai Batu, Kubu Rajo, Tigo Tumpuak, Koto Gadih, Piliang, Ngungun, Panti, Silabuak, Ampalu, Labuah, Parambahan, Cubadak, Supanjang, Pabalutan, Sawah Jauah, Rambatan, Padang Magek.
  4. Sambilan Koto di Dalam dan Aluang Bunian Bodi Caniago: Tabek Boto, Salagondo, Baringin, Koto, Baranjak, Lantai Batu, Bukik Gombak, Sungai Ameh, Ambacang Baririk, Rajo Dani, Tabek Sawah Tangah.
  5. Tanjuang Nan Tigo, Lubuak Nan Tigo: Tanjuang Alam, Tanjuang Sungayang (Limo Kaum Tangah), Tanjuang Barulak, Lubuak Sikarah (Solok), Lubuak Simauang (Talawi), Lubuak Sipunai (Limo Koto Tanjuang Ampalu).
  6. Sungai Tarok Salapan Batua : Limo Batua, Tigo Batua, Ikua, Kapalo, Kapak, Radai, Gombak, Katitiran : Koto Tuo Pasia Laweh, Koto Baru, Selo Patir Sumaniak, Situmbuak, Gurun Ampalu, Sijangek Koto Badampiang.
  7. Langgam Nan Tujuah: Sungai Tarok (Pamuncak Koto Piliang), Labuatan Sungai Jambu (Pasak Kungkuang Koto Piliang), Batipuah Sapuluah Koto (Arimau Campo Koto Piliang), Tanjuang Balik Sulik Aia (Cumati Koto Piliang), Singkarak Saniang Baka (Camin Taruih Koto Piliang), Simawang Bukik Kanduang (Padamaian Koto Piliang), Silungkang Padang Sibusuak (Gajah Tongga Koto Piliang).
  8. Lintau Limo Koto (Limo Kaum Bungsu): Batu Bulek, Balai Tangah, Tanjuang Bonai, Tapi Selo, Lubuak Jantan.
  9. Pagaruyuang, Buo Ampek Koto, Sumpu Kudus, Saruaso, Padang Gantiang

Rantau

Rantau Ilia: Rantau Nan Kurang Aso Duo Puluah, Rantau Kampar Kiri, Rantau Batang Hari

Rantau Pasisia: Rantau Piaman Laweh, Rantau Pasisia Di Ilia

Ujuang Darek Kapalo Rantaunya

  • Anduriang Kayu Tanam Guguak Kapalo Hilalang
  • Sumpu Kudus
  • Tujuah Koto Sungai Lansek
  • Ampek Baleh Koto Aia Amo
  • Jambu Lipo
  • Alam Surambi Sungai Pagu

Daerah yang dinamai menurut Luak Tanah Datar

Rujukan

  1. ↑ Idrus Hakimy Dt. Rajo Penghulu (1994). Rangkaian Mustika Adat Basandi Syarak di Minangkabau. Remaja Rosdakarya. ISBN 979-514-362-X.
  2. ↑ Luhak dan Rantau. Diakses pada 31 Desember 2011.
  3. ↑ Idris, Abdul Samad (1990). Payung Terkembang. Kuala Lumpur: Pustaka Budiman.
  4. ↑ Tambo Alam Minangkabau: Penghapusan Sejarah dan Kekacauan Logika, 17 November 2011. Diakses pada 31 Desember 2011.
  5. ↑ Ampera Salim, Zulkifli (2005). Minangkabau Dalam Catatan Sejarah yang Tercecer. Padang: Citra Budaya Indonesia. ISBN 979-3458-03-8.
  6. ↑ Batuah, A. Dt. & Madjoindo, A. Dt. (1959). Tambo Minangkabau dan Adatnya. Jakarta: Balai Pustaka.
  7. ↑ ukm.itb.ac.id Wilayah Minangkabau Diarsipkan 2011-08-14 di Wayback Machine. Diakses pada 16 Agustus 2011.
Konten disalin dari Wikipedia Bahasa Indonesia (lisensi CC BY-SA) Lihat versi asli di Wikipedia

Rekomendasi Pilihan